NOGAY TÜRKLERİ BÜLTENİ
ANASAYFA DERNEĞİMİZ AVULLAR RESİMLER ANKETLER Z. DEFTERİ NOGAYTÜRKLERİ BÜLTENİ YARDIMLAŞMA_FONU
deneme deneme deneme

NOGAYSAAT

EN ÇOK OKUNANLAR

HABER ARA


Gelişmiş Arama
Nogaylar

Nogaylar

Tarih 02 Aralık 2013, 11:22 Editör Yangurchi AZDHIEV

##### NOGAYLAR #####

NOGAYLAR (kedilerine verdikleri isim Nogay), Rusya Federasyonu'nun Türkçe konuşan halkı. Toplam sayıları 150 bin kişidir. Nogayların ana yaşam alanları Dağıstan Cumhuriyeti'dir (Kuzey Kafkasya). Altay Ailesi, Türkçe Grubu'na giren Nogay dilinde konuşurlar. Yazı 18.yy'dan itibaren Arap, 1928'den itibaren Latin, 1938'den itibaren Kiril alfabeleri kullanılarak oluşturulmuştur. Nogayların çoğu müslüman sünnidirler. 'Nogaylar' isminin ortaya çıkışı ve Nogay halkının çekirdeğinin oluşması Altınordu Han'ı Nogay'la ilişkilidir (13.yy). Bu isim Han Yedigey (14.yy sonu - 15. yy başı) zamanında ve artık ayrı bir devlet olarak Nogay Ordu'nun kurulduğu selefleri zamanında daha geniş bir alana yayılmıştır. Nogay Ordu'nun 16. yy'da yıkılmasından ve Büyük ve Küçük Nogaylar adı altında iki ulusun oluşmasından sonra Kuzey Kafkasya stepleri Nogayların ana yaşam alanı haline gelmiştir. Nogayların geleneksel geçim kaynakları göçer hayvancılıktır (koyun, keçi, büyük baş hayvan, at, deve). Zanaatlar arasında en gelişmişi çuha üretimi, deri işleme, koyun postu işleme, ahşap işleme, çoban kepeneği, çizme, şapka, kilim yapımında kullanılan keçe üretimi idi. Büyük İpek Yolu da dahil Kafkasya'da bulunan Nogay steplerinden önemli ticaret yolları geçerdi. Bu da Nogaylar'da ticaretin gelişmesini sağlamıştır. Nogayların arkaik yerleşim yeri göçer auldur. 18. yy'ın ikinci yarısında ve 19. yy'ın ortasında bunlar yerleşik sürekli yerleşim yerleri haline gelmişlerdir.

Nogayların toplumsal ve aile gelenekleri

Eski zamanlarda nogayların geleneksel hayat tarzı göçebelik idi ve yaşam tarzlarının ve kültürlerinin oluşmasında belirleyici yol oynamıştır.

Nogaylardaki toplumsal düzen babasoy kökenli idi. Aile-soy grupları arasında soya bağlılık tek bir atadan geliyor olma anısının muhafaza edilmesi ile pekiştirilirdi. Yerleşik düzene geçerken bile akrabalar beraber yer seçmeye özen gösterirlerdi böylece mahallya denilen yerleşim yerleri meydana gelirdi. Nogaylar arasında yaşlı erkekler yani aksakallar özel bir konuma sahiptiler. Maslagat denilen özel bir meclis mevcuttu, burada önemli konular tartışılır, mahkemeler düzenlenir ve tartışmaların çözümü aranırdı.

Sosyal hayatta ana düzenleyici kural 'adet' olarak adlandırılırdı. Adet ataların nasihatlarına dayanırdı. Müslüman hukuku şeriat ise yerleşik hayata geçilmesi ile daha etkili bir hale gelmiştir.

Nogayların günlük hayatı ve hayat tarzı yetişen yeni nesilin eğitimi ile de şekillenemekteydi. Örneğin oğlan çocuklarının eğitiminde askeri hazırlık büyük önem taşırdı. Evle ilgili işlerin tüm yükü ise kadınların omzuna yüklenmişti. Küçük çocukların en önde gelen eğitimcileri ana ve nine idi. Baba çocuklar açısından sevecen olmaya çalışmaz, her zaman sert olmayı tercih ederdi. Nogay çocuklarının karakterinde kendi kendini eğitme de rol oynardı. Çocuklar yürümeyi öğrenir öğrenmez kendi başlarına kalırlardı, ancak yaşları ilerleyince ev işlerine ve toplumsal hayata dahil olurlardı.

Erkek ve kız çocukların ayrı eğitimine 7-8 yaşlarından itibaren başlanırdı. Erkek çocuklara ata binmeyi öğretirlerdi. Aslında bu eğitim oyun tarzında daha 3-4 yaşlarında iken başlardı. Kızlara ise ev işlerinin yapılmasındaki tüm püf noktaları öğretilirdi. Her iki cinsten çocuğa aile ve toplum içinde nasıl darvanması gerektiği gösterilirdi.

Nogay toplumsal hayatında her mahallede bulunan ve cienler denilen genç birlikleri ilgi çekicidir. 12-13 yaşında 10-15 çocuk bir cien oluştururlardı. Kendilerine cien ağası denilen bir lider, ona tagası ya da tarhan denilen yardımcılar seçerlerdi. Bazen ciene büyükler arasdından damada denilen bir hoca tayin edilirdi. Bu tür bir gruplaşmanın ana hedefi geçiş çağında bulunan gençlere disiplin vermek, karşılıklı sorumluluk duygusu geliştirmek ve topluma faydalı işleri yapmalarını sağlamak idi. Cien üyeleri sadece beraber vakit geçirmezler birbirlerine destek olmayı da öğrenirlerdi.

Nogayların köyleri ve evleri

Nogay köy yerleşiminin ana tipi auldur. Nogaylar genel olarak yurtalarda yaşarlardı. İki ana tipte yurta kullanılırdı.

Terme denilen yurta sökülebilirdi. Kiyiz denilen keçe, ahşap karkas ve halatlarla kurulurdu. Yurtayı genellikle kadınlar kurardı. Öncelikle yurtanın karkas çubukları takviye edilirdi. Kullanılacak malzeme yurtanın ebadına göre değişirdi. Yurta karkasının üzerine ise keçe kaplama serilirdi. Zengin nogaylar beyaz renk keçe, fakir nogaylar ise gri renk keçe kullanırlardı.

Yurtaların içi şıpta denilen kamış panolarla donatılırdı, zenginler ise kamış yerine halı kullanırdı. Yurtanın merkezinde ısınma ve yemek pişirme amaçlı kullanılan ve tandır denilen ocak bulunurdu. İkinci nogay evi ise sökülmeyen yurta-otav idi. Bunun kuruluşu da yurta-termeye benzerdi. Yurtalar diziler halinde kurulurdu. Her dizide bir büyük ailenin fertleri yaşardı. Böylesi bir akrabalar mahallesinin ortasında soyun en yaşlısına ait yurta yeralırdı.

Yurta içinde bölünme yaş ve cinse göre yapılırdı. En saygın, kuzey tarafında ailenin lideri otururdu. Liderin yerin 'ter' adı verilirdi. Ev sahibi evde yokken bile kimse teri kullanamazdı. Sadece ailenin yaşça büyük erkek fertlerine ayrıcalık verilirdi.

Ev sahibinin sağında yaşa göre misafirler ve ailenin erkek tarafı otururdu. Sol tarafa ise yaşa göre kadınlar ve kapıya yakın konumda evlilik yaşındaki kızlar otururdu. Kadınlar ve gelinler arasına aile liderinin kızları otururdu. Yemeği ayrı yerlerdi. Önce yaşa göre erkekler, arından da yine yaşa göre kadınlar yemek yerlerdi.

Nogayların yerleşik hayata geçişleri 'uy' denilen kalıcı konutların ortaya çıkmasına neden oldu. Şimdi köy yerleşim yerlerinde bu türden yapıları görmek mümkündür.





Bu haber 1985 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

Güncel

Yañı Yıl Mesajı

Yañı Yıl Mesajı Yeni Yıl Mesajı

Nogay Devlet Orkestrası Halk Çalgıları Konseri

Nogay Devlet Orkestrası Halk Çalgıları Konseri ..........

KÖŞE YAZILARI

Nogay Halkım Tileymen.08 Mayıs 2014


RSS Kaynağı | Yazar Girişi | Yazarlık Başvurusu

Altyapı: MyDesign Haber Sistemi