Nogay Tûrk Lehçesî


Açıklama: ...................
Kategori: Köşe Yazıları
Eklenme Tarihi: 02 Nisan 2014
Geçerli Tarih: 20 Ekim 2018, 00:49
Site: NOGAY TÜRKLERİ BÜLTENİ
URL: http://www.nogay.org.tr/yazar.asp?yaziID=602



Ayavlı Yazuvşu Salimet Nukova'dîn "Kavkaz'dan Anadolu'ga Kôprû" kitabına sôz yazbak kerek edî. Avel solay oyladım: Kitapdın aldına yazbaga sôz maga tûsbez em cûgû avur bolur. Endî basga yazbasan da songa yaz dep esîmge tûsdû. So zaman da atı son sôz bolur. Sondun cûgû basından artık.

Yazıga baslaganda, neşe zamandır esîmde bolgan bır zattı işleyîm dep oyladım.

Tûrk Tîlînîn özûne ait söylengen bîr sözdûn, yazıga kôşûrûlmesînde, 29 harfdîn cetîp cetbîyegî, tîl alimlerînîn kullugu. Ceter dep kûresbek de, cetbez dep erîsbek de, ne Bîzge tûser, ne Bîzge tiyer.

Sözdû ösdûrmey aytıyagımga akeleyîm.

Bîz Anadolu'da yaşav sürgen Nogay Tûrklerî 15-20 cıldan artık, söylegenîmîz Nogay tîlîmîzdî yazıga kôşûrmege, Nogayşa yazbaga, Nogayşa yazılgan yazılardı okumaga basladık. Nogayşa sözûmûzdû yazıga avdaryakta, kolumuzda alfabede bolgan 29 harf bar edî. Alfabede bolgan harflerdîn kôbûsûnû kullandık, sözûmûzdû yazbaga cetbegen seslerdî, en cuvuk seslermînen aytbaga işledîk.

Sözûmûzdû yazbak ûşûn "Ç", "Ğ", "J"harflerînî heş kullanmadık, So sesler Nogay Tîlînde cok da. Sondan baska bazı seslerdî de yazbaga alfabede ses tabalmadık. Sonlardı da en cuvuk seslermînen yazdık:

"I" mînan "İ" arasındakı sesdî ya "I" mînan ya "İ" mınen,
"O" mînan "Ö" arasındakı sesdî ya "O" mînan ya "Ö" mınen,
"U" mînan "Ü" arasındakı sesdî ya "U" mînan ya "Ü" mınen yazdık.

Sözûmûzdû yazbaga alfabede bolmagan ama Bîzge kerek bolgan sesler, alfabedekî 8 adet ünlü degen sesden, 6 sesdîn arasındakı sesler edî.

Manesı "büyük" bolgan sözdû "üyken" ya da "uykon" dep yazdık.
Manesı "yürek" bolgan sözdû "cürek" dep yazdık.
Manesı "kemik" bolgan sözdû "süyek" ya da "suyok" dep yazdık.
Manesı "ipek" bolgan sözdû "cibek" ya da "cıbek" dep yazdık.
Manesı "ilik" bolgan sözdû "cilik" dep yazdık.
Manesı "düğüm" bolgan sözdû "tüyüm" dep yazdık.
Manesı "hamamböceği" bolgan sözdû "konguz" dep yazdık.
Manesı "ibrik" bolgan sözdû "kuman" dep yazdık.

Sonuman aytıyagım so ki;
"büyük" degen sözdû "ûyken" dep,
"yürek" degen sözdû "cûrek" dep,
"kemik" degen sözdû "sûyôk" dep,
"ipek" degen sözdû "cîbek" dep,
"ilik" degen sözdû "cîlîk" dep,
"düğüm" degen sözdû "tûyûm" dep  yazuv kerek.

"hamamböceği" em "ibrik" degen sözlerdî "konguz" em "kuman" dep yazbak dürüs dep oylanaman.

Tûrk alfabesînde bolgan sesler, Nogay Tûrk Lehçesînde bolgan seslerdî karşılamaydı. Nogayşa yazbaga alfabede bolmagan em kerek bolgan sesler;

"I" mînan "İ" arasındakı ses em sonu "Î" dep yazbak kerek,
"U" mînan "Ü" arasındakı ses em sonu "Û" dep yazbak kerek,
"O" mînan "Ö" arasındakı ses em sonu "Ô" dep yazbak kerek.

Zaten Men okuganınız so yazıdı da süytüp yazdım.